Poradnik dla rodzica dziecka z zespołem Aspergera

Opracował: Tomasz Ziubiński

Dziecko z zespołem Aspergera nie wybucha „dla kaprysu”. Agresja czy histeria są wynikiem przeciążenia emocjonalnego. Typowe przyczyny:

Przeciążenie bodźcami – hałas, tłum, ostre światło, zapachy. Dziecko odbiera je intensywniej niż inni.
Trudność w wyrażaniu emocji słowami – nie umie jeszcze powiedzieć: „Jestem zmęczony”, „Potrzebuję przerwy”, więc pokazuje to krzykiem lub agresją.
Nagła zmiana rutyny – dzieci w spektrum silnie potrzebują przewidywalności. Brak zapowiedzi zmiany (np. odwołane zajęcia, gość w domu) bywa dla nich szokiem.
Frustracja – np. przegrana w grze, zakaz słodyczy, odmowa telefonu.

Najważniejsze: atak nie jest wymierzony przeciwko rodzicowi, ale jest formą wołania o pomoc w radzeniu sobie z napięciem.

W pierwszych minutach kluczowe jest zachowanie dorosłego:

Zachowaj spokój – głębszy oddech, spokojniejszy ton. Krzyk rodzica zwiększa chaos.
Zabezpiecz dziecko i otoczenie – odsuń przedmioty, które mogą być rzucone; jeśli w pobliżu są inne dzieci, wyprowadź je.
Używaj prostych komunikatów – krótkie zdania: „Widzę, że jesteś zły”, „Nie wolno bić”.
Daj przestrzeń – nie oczekuj natychmiastowego uspokojenia. Zaproponuj: „Chcesz zostać chwilę sam w pokoju czy zostać tu obok mnie?”.
Kontakt fizyczny – tylko jeśli dziecko akceptuje. Jeśli dotyk nasila agresję, odsuń się.

Rutyna i przewidywalność – plan dnia na tablicy z obrazkami i kolorami daje dziecku poczucie bezpieczeństwa.
Uprzedzanie o zmianach – informuj z wyprzedzeniem: „Za 10 minut kończymy grę i idziemy do łazienki”.
Rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych – nerwowe chodzenie, zaciskanie pięści, głośniejszy głos.
„Pudełko spokoju” – zestaw przedmiotów pomagających się wyciszyć: piłeczka antystresowa, słuchawki, ulubiona książka.
Uczenie alternatyw wyrażania emocji – powtarzaj i ćwicz zwroty: „Jestem zdenerwowany”, „Potrzebuję przerwy”.

Nie karz za sam wybuch – kara zwiększa poczucie winy, a nie uczy regulacji emocji.
Rozmowa po fakcie – „Co się wydarzyło?”, „Co mogłoby pomóc następnym razem?”. Rozmawiaj tylko po uspokojeniu.
Chwalenie za samokontrolę – „Widziałem, że się zatrzymałeś, zanim uderzyłeś – to ważne”.

Modelowanie zachowań – pokazuj, jak Ty radzisz sobie ze złością: „Jestem zdenerwowany, muszę się przejść”.
Jasne zasady – krótkie i jednoznaczne: „Nie wolno bić. Możesz powiedzieć STOP”.
Unikanie ironii i sarkazmu – dzieci z Aspergerem rozumieją komunikaty dosłownie.
Współpraca ze specjalistami – zajęcia TUS, terapia psychologiczna, konsultacje z pedagogiem szkolnym.